Onlangs mocht ik namens de raad van beheer twee dagen lang, 4 x een lezing over dirigeren geven aan heel veel (per lezing rond de 70 geïnteresseerden) collega kynologisch instructeurs. Wat een eer om hiervoor gevraagd te worden en helemaal uit Frankrijk te mogen over komen om deze lezing op de jaarlijkse dag voor de kynologisch instructeur te mogen verzorgen, naast de ook super interessante en leerzame lezingen van mijn collega sprekers. Uiteraard bereide ik mezelf goed voor middels het maken van een mooie power point maar ook door het schrijven van een uitgebreide hand-out waar dit mooie jacht honden blad ook wel oren naar had als artikel.

Introductie
Voor degene die mij nog niet uit eerder door mij geschreven artikelen voor dit mooie blad kennen. Ik ben Gwen Pieters alweer 34 jaar jacht en gehoorzaamheid trainer en bij O&O/Tinley opgeleid. Kynologisch instructeur en ook alweer bijna 10 jaar gedrag therapeut en dogdance trainer. Daarnaast ook alweer 30 jaar paraveterinair en inmiddels eigenaar van Les Chiens Sportives in Frankrijk alwaar we honden train vakanties aanbieden. Waarin vakantie met het ver- en uitdiepen van een hondensport naar keuze gecombineerd worden. Altijd vanuit oprecht samen willen leren en samen willen werken in plaats van moeten. Veelal komen onze gasten voor verschillende onderdelen van jacht training. Met name omdat ik met mijn toenmalige zielehondje, mijn Toller, Vidar middels clicker training tot op 3 x de Champions Trofee en zelfs de Nimrod mocht komen en daarna ook voor zowel Nederland als later ook Frankrijk mocht deelnemen aan verschillende EK’s en Wk’s dogdance. Maar uiteraard ook omdat we op het platteland van Frankrijk nog over de rust en ruimte en enorme velden beschikken waar je naar hartenlust ongestoord in mag trainen. Iets wat voor de jacht training een zaligheid is en op vele plekken in Nederland toch wel heel lastig wordt. Inmiddels bestaat mijn rode team uit Njordi, ook wel mijn Bugatti genoemd, een FT labrador van 4 jaar oud. Die inmiddels net als zijn leermeester Vidar ook zowel in de jacht als in de dogdance op de hoogste niveau’s acteert maar hij dan uiteraard in Frankrijk. Hij loopt inmiddels alweer ruim een jaar in de OWT open klasse en had zich zelfs weten te selecteren met twee overwinningen voor de grote finale die helaas qua afstand niet te doen was voor ons. Daarin is wedstrijden lopen in Frankrijk soms echt niet te doen, afstanden zijn ook wat dat betreft zeer groot. Ook Njordi mag dit jaar net als Vidar samen met mijn Frankrijk vertegenwoordigen op het WK dogdance dat in Finland gehouden al worden. Super spannend maar we gaan er samen van genieten! Daarnaast is er sinds een jaartje ook weer een toller in mijn leve, Fricco Frodi, waarmee ik ook weer aan de basis van de beide sporten aan het werk ben en die mij tevens, net als Vidar, vergezeld in onze bezoekjes en demo’s in de lokale verpleeghuizen.
Er werd mij door Paul Vos, een van de organisatoren, gevraagd of ik een lezing wilde komen geven over dirigeren aanleren middels positieve train methodes. Hij had vernomen dat ik de dirigeer in basis helemaal middels clicker en target training opbouw en of ik daarover wilde vertellen.  Laat nou het dirigeren een van de door mij meest gewaardeerde onderdelen uit de jacht training zijn. Dat zullen mogelijk niet veel voorjagers/jagers of jacht trainers vinden en ik zal dan ook even toelichten waarom ik het als zo mooi ervaar, terwijl velen het als een saai en noodzakelijk kwaad ervaren. Laat ik duidelijk zijn, ook ik waardeer alle juist meer zelfstandige onderdelen zeer en krijg kippenvel bij het zien van een jachthond die op grote afstand in het veld een prachtig gemarkeerd apport raapt of zelfstandig een lange sleep uitwerkt, dat is prachtig! Maar wat ik dan weer zo mooi vind aan het dirigeren is dat je, in dat onderdeel, zo mooi kunt laten zien dat je een hecht team bent samen en dat  jullie als team de ingewikkelde balans beheersen tussen intens samenwerken en optimaal met elkaar communiceren. Bereikbaar zijn en blijven voor elkaar, maar ook elkaar in vertrouwen los kunnen laten wanneer het op de kunde en de krachten van de hondenneus aankomt. Waarschijnlijk is het door mijn andere passie de dogdance zo belangrijk voor mij om altijd vanuit harmonie en verbinding te willen werken en juist dat kan zo mooi in het dirigeren. De apporterende jacht en of jachttraining is naar mijn mening een van de meest complexe vormen van honden training omdat je werkt aan immens lange, steeds weer wisselde ketens aanleren, die steeds onderhevig zijn aan wisselende contexten en met steeds wisselende ver- en afleidingen. Wel alles ruiken en zien, maar hier pas op ingaan als daartoe een release wordt gegeven. Ofwel een enorme impulscontrole, zonder daarbij hun passie te verliezen. Daarnaast dus altijd met een jachthonden leven lang hierin te blijven zoeken naar die verfijnde harmonie tussen zelfstandig kunnen werken en toch in verbinding blijven staan met elkaar. 

Wat is dirigeren eigenlijk?
Als synoniemen vinden we de woorden leiden en sturen. In de muziek wereld vind ik de volgende definitie: 
Een dirigent leidt een orkest, koor of ander ensemble in de uitvoering van een muziekstuk. Een dirigent geeft de maat aan, wijst het orkest op details en is bovendien het artistieke geweten: hij draagt zorg voor de technisch goed afgewerkte uitvoering van de muziek en voor de samenhang en interpretatie.
Eigenlijk is dit ook precies hoe een goede voorjager zijn hond door een dirigeer proef zou moeten kunnen begeleiden. Samen met elkaar in communicatie blijven over waar wij de hond heen willen sturen maar ook naar de hond blijven kijken en luisteren over welke informatie deze ons geeft over wat hij nodig heeft of soms juist niet nodig heeft. Wij kennen het einddoel van de proef, de hond nog niet en dus het is aan ons om middels een goed opgebouwde training en juiste communicatie tot dit gewenste harmonieuze eind resultaat te komen!

Hoe leren we dit dirigeren in volle harmonie met je hond dan aan? 
Losse vaardigheden
Laten we beginnen met bedenken welke losse vaardigheden er allemaal geleerd en  beheerst moeten worden om tot een harmonieuze dirigeer proef te komen tussen voorjager en hond. Binnen de jachttraining werken we vaak al “te” snel met hele reeksen aan vaardigheden maar alvorens we vaardigheden gaan rijgen tot gehele ketens die de uiteindelijke gehele proef zullen vormen zul je moeten beginnen met juist de gehele oefening zo klein mogelijk opsplitsen tot in kleine stapje leerbare losse vaardigheden.
​
Denken jullie even met me mee? 

• Recht en rustig naast zitten/staan
• Vooruit in een snelle rechte lijn bij je weggaan
• In  1 keer snel afstoppen/zitten op fluit met eventueel hand signaal
• Rustig op afstand blijven zitten/staan tot je verdere instructie krijgt
• Op een handgebaar en verbale cue snel en in een rechte lijn links af gaan
• Op een handgebaar en verbale cue snel en in een rechte lijn rechts af gaan-
• Links overhands doorsturen
• Rechts overhands doorsturen
• Overgaan op zelfstandig werken zodra de territorium fluit klinkt.
• Terugkomen in snelle rechte lijn op fluitsignaal 
• Zoeken op fluitsignaal aan einde van de lijn
• Snel rapen en apporteren in snelle rechte lijn van het gevonden apport, ofwel het gehele model apport.
• Al deze vaardigheden bestand maken tegen af en verleidingen
• Al deze vaardigheden bestand maken tegen verschillende contexten en weersomstandigheden

Nou hoor ik in mijn hoofd zeer gewaardeerde collega en vriendinnetje Sam Turner al protesteren… dat kan en moet nog veel kleiner Gwen. En ja gelijk heeft ze. Want neem nou bijvoorbeeld het uiteindelijke apporteren, hoeveel losse kleine vaardigheden zitten daar alweer niet in. Aangezien deze lezing over het dirigeren gaat en dit voor mij gaat over het de hond leren vol vertrouwen aannemen van de richting die jij aangeeft over een afstand die jij weet dat nodig is, zal het aanleren van een model apport dat bestand is tegen de vele ver- en afleidingen in de jacht tot een ander moment moeten wachten maar denk er maar zelf vast eens over na. Het kan namelijk altijd kleiner dan je denkt! Dat maakt dat na het aan elkaar rijgen van al de losse, kleine goed opgebouwde en beheerste vaardigheden het eindresultaat uiteindelijk meer precies en veel meer solide zal zijn. Bovendien kan dit dan in een fijne communicatie tussen voorjager en hond plaats vinden. 
En dan hebben we de gehele dirigeer oefening op gesplitst in de kleine losse vaardigheden die we willen gaan trainen, kunnen we dan aan de slag? Nee helaas, nog steeds niet. Eerst moeten we onder andere nog bedenken:
​

• Met welke lichaamstaal gaan we de oefening ondersteunen? 
• Welke hulpmiddelen gaan we erbij gebruiken? 
• Welke verbale of fluitcommando’s gaan we er uiteindelijk bij gebruiken?
• Welke kleuren van hulpmiddelen en armsignalen die de oefening gaan ondersteunen zijn handig? 
• Welke stappen plan hebben we voor ogen? 
• Wat gaat daarin per stap mijn beloon criteria worden?
• Waarmee ga ik belonen? Waar ga ik belonen? Want de plek van de beloning na de click heeft wel degelijk invloed op het vervolg gedrag van de hond.
• Wat doe ik als het toch niet gaat zoals ik had gehoopt?

Kortom er is altijd een hoop om over na te denken en daar komt nog bij dat niet elke hond dezelfde stappen zal doorlopen en niet elke hond dezelfde beloning nodig zal hebben en niet elke hond even lang over een stap zal doen. Honden trainen is houden van puzzelen en daarbij rekening houdend met het individu, mens en dier.
En dan zijn er ook nog eens vele wegen die naar hetzelfde Rome kunnen leiden. Wat overigens niet betekent dat datzelfde Rome even ontspannen is bereikt en dat maakt wel dat Rome er soms vrolijker uit ziet en soms wat bedrukter afhankelijk van hoe fijn de weg was waarover voorjager en hond  Rome bereikt hebben. Zelf werk ik in het aanleren van losse vaardigheden veel met clicker/marker en target training. Zodra we gaan rijgen komen daar keep on going signals en voorspellers van het verliezen van de click bij. Wanneer vaardigheden eenmaal beheerst worden en ik heb alles succesvol aan elkaar is geregen onderhoudt ik tijdens de training de hele ketens door het belonen van gewenste gedragen of ketens met stem en/of voer en/of bal en waar nodig en volgt ook heus soms een begrenzing veelal in de vorm van een negatieve correctie door het tijdig wegnemen van de zo gehoopte beloning in het veld of een kleine duidelijke verbale ingreep,  wanneer het beheerste niet juist wordt uitgevoerd. Herhalen zich regelmatig bepaalde verkeerde keuzes dan is het zaak te bekijken waar in de reeks iets niet goed begrepen wordt en dit even uit de reeks te tillen en weer als losse vaardigheid te verbeteren alvorens het weer in de reeks geplaatst wordt.
Voor welke methode of methoden je ook kiest, ik hoop dat dit schrijven je in ieder geval laat nadenken over de complex het van de dirigeer oefening en je doet meedenken hoe je deze stap voor stap zo helder mogelijk samen met je hond opbouwt tot een harmonieus geheel in goede en eerlijke communicatie tussen mens en dier.
Goed dan wordt het nu tijd om, per vaardigheid, jullie mee te nemen hoe ik dat middels clicker training opbouw. Later neem ik jullie nog mee welke andere wegen naar Rome ik later ook inmeng in het geheel. Allemaal met als doel om de hond volvertrouwen en in harmonie met mijn wensen te leren dirigeren!

Targets die van grote hulp kunnen zijn
Handtouch
Zelf begin ik altijd met mijn pups al te werken aan alle kleine losse vaardigheden die nodig zijn om uiteindelijk tot een harmonieuze dirigeer te komen. Ik maak daarbij veel gebruik van targets en dus clicker/marker training. Daarom leer is ze dan ook eerst een solide langdurige hand touch aan omdat deze al snel het werken met lokvoer kan overnemen en je hond met meer focus en concentratie in bepaalde houdingen kan begeleiden. Voer wordt dan uiteraard nog steeds gebruikt, maar als beloning voor het gewenst gedrag en is niet meer zo overschaduwend aanwezig zoals dat het bij lokvoer kan zijn. 
Veel mensen lukt het wel een korte handtouch aan te leren maar de tijd verlengen blijkt soms moeilijk. Twee belangrijke tools hiervoor zijn de voer beloning na de click altijd uitbetalen in de getouchte hand zonder deze van zijn plek te laten komen. Als je dit altijd doet zal de hond hierop gaan anticiperen en in postie blijven wachten tot zijn beloing bij hem komt, dit vergroot de kans al op een langere touch en voorkomt de Steve Wonder touch. Vandaar uit ga ik duur creëren middels reversed luring, hier is veel over te vinden op google en youtube en is super handig inzetbaar bij alles waar je duur in wilt creeren, ook bijvoorbeeld het langer vasthouden van een apport.  Een solide lange hand touch is voor mij wel essentieel in het aanleren van zoveel volgende vaardigheden zoals: naast, voet, volg, dummy netjes in de hand afgeven enz.

Paaltouch
Exact dezelfde oefening leer ik ze daarna op een target paaltje. Ik begin daarmee met goed zichtbare paaltje zoals blauw, wit of geel. Ik leer ze deze met het zelfde stappenplan aan als de eerder aangeleerde handtouch alleen gaan de stappen nog wat verder tot ze uiteindelijk ook een paaltje dat in de grond staat aan kunnen raken met hun neus. Zodra we bij dit punt zijn ga ik uit- en in- positie belonen afwisselen. In positie, dus bij de target, om bij de target zijn te verlengen. Uit positie, om de snelheid in het weer naar de target willen te vergroten. Voor het belonen van duur in postie beloon ik meestal met voer en uit positie met voedsel circuit, sjorspel of balletje gooien.

Poottarget 
Als variant leer ik mijn pups ook het met de voorpoten aanraken van een target schijfje aan. Dit kan middels freeshapen; dus elk toevallige aanraking met een voorpoot van het schijfje levert click en voer op waarbij ik eerst een tijdje in positie beloon om deze plek extra te benadrukken en vervolgens ga ik dit ook hier afwisselen met uit positie belonen om meer nadruk te leggen op vanaf afstand terugkeren naar het schijfje levert click en beloning op. Als de hond al een poot in je hand kan geven kun je ook deze vaardigheid inzetten om vrij makkelijk de eerste aanrakingen van de target met de poot uit te lokken. Zowel de neus als poot targets zet ik uiteindelijk in voor het aanleren van de verschillende richtingen waarin we onze hond willen kunnen sturen.

Placeboard/platform
Daarnaast is ook het placeboard/platform een van de eerste targets die ik mijn pups aanleer. Voor de jacht is dit een zit placeboard, voor de dogdance een sta placeboard. Het verschil zit hem in de lengte. Een placeboard gaat de hond en voorjager/handler uiteindelijk enorm helpen in heel secuur en veel makkelijker herkennen van de wel of niet beloon momenten. Daarnaast werkt het goed opgebouwd haast als een magneet. Daarnaast helpt het hond en voorjager/handler bij het makkelijker en strakker aanleren van bepaalde positie aan je been of in het veld. Belangrijk is dat de pup leert dat het placeboard the place to be is en voor een jachthond vanwege de rust en steadyness op post toch wel nog steeds het liefste in de zit. Uiteindelijk helpt dit placeboard bij het aanleren van oefeningen als; netjes voor en naast zitten met en zonder dummy in de bek,  impuls controle en steadyness, op afstand leren zitten en fungeert het als basis station voor het aanleren wat links, rechts, voor en overhands vooruit is.

Fluitsignalen
Kom
Naast het aanleren van de verschillende targets die ik in mijn verdere training als hulpmiddel nodig ga hebben voor het aanleren van vele vaardigheden start ik ook al vroeg bij mijn pups met de verschillende fluit signalen. Veelal hebben jachthonden fokkers al een fluittoontje gekoppeld aan de voermomenten. Dit zet ik zelf graag voort als haast klassiek geconditioneerd begin van de uiteindelijke kom fluit. Ik loop dan ook vaak de hele dag met een fluitje om en heb er ook een hangen in de keuken waar ik het voer bereid en uitdeel. In het begin is het echt met voer klaar staan en fluiten is voer zodat de fluit de voorspeller van het voer wordt. Wat later wacht de hond achter een hekje en laat ik dit door mijn partner openen zodra ik fluit en krijgen ze het voer als gevolg van het graag en snel komen. Weer later wachten ze zelf totdat ik fluit en voer uitdeel, uiteraard wordt dan het wachten ook af en toe beloond met het brengen van wat losse brokjes naar de netjes wachtende hond. Wanneer dit in de redelijk prikkel arme thuis situatie goed lukt verplaats ik dit ritueel ook naar de tuin en later verdienen ze het vanuit een voer/ballen tasje op allerlei verschillende plekken met steeds meer af en verleidende prikkels. Maar een leven lang blijf ik, ook in huis, de kom fluit koppelen aan hun voer momenten. Immers hoe meer je iets herhaald en blijft herhalen hoe beter het beklijft en blijft bestaan.

Zit
Ook al vroeg begin ik de pups te leren dat de zitfluit dezelfde waarde heeft als het zit commando door deze steeds vooraf het verbale zit commando te laten horen. Wat ik bij zowel de verbale als fluit commando voor zit belangrijk vindt is dat ze al snel leren dat de zit niet altijd in de context dichtbij mij gebeurd. Wanneer je te lang uitsluitend in deze context de fluit of het verbale commando zit gebruikt nemen honden dit mee in hun plaatje en wordt het later veel lastiger om ze nog aan hun verstand te brengen dat zit ook op 150 meter in het veld van je gevraagd kan worden. Ik bouw dit op en uit met behulp van de vele targets die in staat zijn de hond verder van je af te “lokken” maar ook door ze aan een lijn aan een hekje te binden waardoor ik van ze weg kan en op die manier afstand kan creëren in het oefenen van de zitfluit op afstand. Koppel het wel ook tijdig weer los van de target! Daarover later meer.

Zoek
Met het fluitsignaal voor zoeken begin ik ook al vroeg mee en combineer ik met balletjes of voerbakjes zoeken. Ze leren dat dit signaal betekent je neusje gebruiken tot je iets hebt gevonden kan al voordat de pup nog kan apporteren. Ik leer ze hierbij op een placeboard te wachten terwijl ze zien dat ik net doe alsof ik hun favoriete tennisbal , al dan niet met wat extra geur erop, op vele plekjes binnen een halve cirkel van maximaal 2 meter verstop. Op maar 1 plek  in het hoge gras laat ik echt de bal of het bakje achter en deze plek onthoudt ikzelf goed. Als de pup nog niet veel interesse in een balletje heeft kan het ook een maaien bakje met wat voer zijn, het gaat nu immers slechts nog om de pup te leren dat dit fluittoontje betekent dat je mag gaan zoeken. De pup heeft dus gezien wat ik daar stiekem aan het verstoppen ben maar weet niet precies waar het echt ligt, echter de nieuwgierigheid zal maken dat hij graag wil gaan zoeken. Het wachten heb ik steeds beloond met even terug gaan om een voer beloning te geven in de zit positie op het placeboard. Uiteraard was zitten en blijven al eerder prikkelvrij aangeleerd en beheerst. Lukt dit nog niet, werk dan nog even met een helper die de pup gewoon even vasthoudt. Zodra de pup op een verbale release van je mag gaan zoeken koppel je de zoek fluit toon aan het zoeken wanneer de pup daadwerkelijk in het echte gebied van de verstopte geurbron is, let hierbij nu al op de windrichting. Heeft hij de bal of het bakje gevonden kun je clicken en belonen door even samen met het balletje te spelen of het bakje te openen en te laten leeg eten. Ook deze oefening breidt je langzaam uit naar grotere afstand en/of onder meer verleiding.
Let erop dat je in de uiteindelijke gehele dirigeer oefening je hond niet stuk fluit! Dit voorkom je onder anderen door veel aandacht en meters te blijven investeren voor het belonen van het blijven luisteren naar de fluit. Dit voorkomt dat de hond onzeker wordt en niet meer goed begrijpt wat je nu eigen wilt van hem. Laat de fluit geen voorspeller worden van nog niet mogen apporteren maar van een blije voorjager die heel vaak een beloning komt brengen. Dit voorkomt anticiperen en vergroot de kans op langdurig blij in communicatie WILLEN blijven.

Het model apport
Zoals al eerder geschreven kun je het richting aannemen dat nodig is bij de dirigeer prima aanleren nog voor de hond nog kan apporteren. Voor de uiteindelijk gehele uitvoering van deze proef is het natuurlijk noodzakelijk dat de hond het op onze aanwijzingen gevonden apport ook zal apporteren. Een van de losse vaardigheden die dus ook geleerd zal moeten worden is het model apport. Echter ook dit model apport bevat vele kleine losse vaardigheden die stuk voor stuk geleerd en beheerst zullen moeten worden alvorens we deze te kunnen rijgen tot een netjes en goed begrepen model apport, dat ook nog eens bestand is tegen af en verleidingen en in verschillende contexten overeind blijft. Zoals ik ook al eerder schreef zal ik hier in deze lezing niet teveel over uitweiden, want ik mocht maar een uurtje praten van Paul 😉, maar jullie vooral prikkelen en zelf laten nadenken over de vele losse vaardigheden waar een model apport uit bestaat en hoe je die, stuk voor stuk, op zou kunnen met bouwen al dan niet gebruik makend van enkele eerder benoemde hulp targets. Kleine tip is: rijg uiteindelijk de los aangeleerde vaardigheden middels backchaining aan elkaar. En nee, halen/brengen, wat bijna alle retrievers van nature kunnen, is niet hetzelfde als een keurig uitgevoerd model apport dat middels uitgebreid proofen bestand is gemaakt tegen vele af en verleidingen en in elke context uitgevoerd kan worden! De natuurlijk aanleg helpt uiteraard wel en een retriever zal dan ook vaak sneller een model apport beheersen dan een Franse buldog. Echter ze kunnen het allemaal leren zeker wanneer het in de juiste kleine stapjes wordt opgebouwd. Mijn zeer gewaarde ook paars minnende collega en vriendinnetje Brigitte van Gestel maakte daar al eens een hele mooi dvd over en heeft er inmiddels ook een hele mooie online cursus over “apporteren kun je leren”’. Uiteraard zal een Franse bulldog die een mooi model apport heeft aangeleerd in het veld veel van de natuurlijk aanleg missen en zeker minder zo niet ongeschikt zijn als jachthond, maar echt apporteren an sich kunnen alle honden leren.

Lichaamstaal
Heel belangrijk in het aanleren van de losse vaardigheden en de uiteindelijke gehele dirigeer oefening is dat je vanaf het begin al goed nadenkt met welke verbale en welke lichaams cue’s je de oefening laat ondersteunen. Dus wat wordt bijvoorbeeld je verbale cue voor naar links sturen en hoe laat je dit met je lichaam aan je hond zien. Wil je misschien ook gaan werken met een pré-cue, dit is meestal in lichaamstaal de richting duiden en daarop laat de hond zien middels ook die kant uit kijken of hangen te begrijpen welke kant hij starks opgestuurt gaat worden. Ga je hier mee werken bedenk dan hoe gaat die pre cue er dan uitzien en/of klinken en hoe blijft dit je pré-cue en verwordt het niet door anticipatie tot onbedoeld je cue of release?  Zijn die beide, cue en pré-cue, op grote afstand (op de hoogste niveaus kom dirigeren op afstanden van 150 en meer meter zeker voor) nog te zien en te horen voor je hondenvriend of moet je misschien de gebaren wat uitvergroten of je kleding wat meer zichtbaar laten zijn of ga je werken met witte kaartjes of mouwtjes. Hierbij is het dus ook belangrijk dat je je verdiept in het zicht en gehoor van de hond. Het is heel interessant om eens zo’n kleuren app te downloaden waarmee je de kleuren als hond kan zien en daarmee in het veld op grote afstand naar een collega voorjager te kijken die jou dirigeer aanwijzingen geeft. Neem daarin dan ook nog even de hoogte van de hond aan en de wetenschap dat zij stilstaande beelden niet zo goed zien als wij  en bewegende beelden juist beter.
In deze link daar meer over en de link naar de app: https://www.doggo.nl/artikelen/hondenlichaam/ogen-wat-ziet-een-hond/

Laat lichaamstaal ook niet onbedoeld tot een voorspeller worden van vervolg gedrag. Zo had ik eens een privéles aanvraag met een hond die uitsluitend de vooruit “weigerde” als zijn voorjager wist dat de hond later afgestopt zou worden, het leek haast of de hond telepathisch was met zijn voorjager. Het was een hele puzzel die we gelukkig gefilmd hadden vanuit verschillende hoeken en pas thuis, na veel terug kijken, zag ik dat wanneer de voorjager wist dat er in de lijn afgestopt moest worden ze de fluit vast in haar hand nam en in de andere gevallen niet. De hond had dit dus eerder door dan wij en voor hem was dit de voorspeller dat de zit fluit wel gegeven zal gaan worden waar hij dus op anticipeerde door elke keer alvast in de lijn om te draaien en te gaan zitten. Sindsdien heb ik mijn fluit altijd al vast bij het uitsturen of ik nou wel of niet denk te moeten gaan afstoppen. Fijne van af en toe Sherlock Holmes mogen zijn is dat jezelf ook een gewaarschuwd mens bent en die tellen voor twee…yehhh!

Rijgen
Wanneer alle losse vaardigheden dan eenmaal geleerd zijn en beheerst worden is het ook zaak ze, stukje bij beetje, aan elkaar te gaan rijgen. Wacht daar ook niet als mogelijke perfectionist te lang mee, want dan loop je kans dat honden de losse vaardigheid heel hardnekkig als eindstation zien en niet makkelijk meer naar een volgende stap kan schakelen. Uiteraard zal dit weer per hond en per voorjager/hond combinatie verschillen en juist dit soort kleine verschillen maken dat er van een goede trainer/handler/voorjager veel inzicht wordt gevraagd. Binnen dit aan elkaar rijgen is het zaak het leuk, creatief en gevarieerd te houden voor de hond. Dit houdt ze enthousiast en bereidt ze al voor op alle wisselende omstandigheden en vele verleidingen waar de uiteindelijke dirigeer proef aan bloot zal staan. Dus weten ze wat naar links sturen is , varieer dan in de uitkomst. Soms daar gaan zitten, soms wat eerder zitten, soms gelijk belonen, soms met voer, soms met de bal, soms met een apport als dat al beheerst wordt. Als er altijd dummy’s bij een paaltje liggen dan creëer je de anticipatie dat je bij een paaltje altijd moet zoeken en dat wil ik niet. Zoeken doe je wanneer ik je daar een commando voor geef. Ik train dus altijd concepten in die veel variatie kennen, omdat ik wil dat ze met mij in verbinding blijven en echt met mij communiceren over wat ik van ze ga vragen in plaats van dit al middels anticipatie al zelf invullen. Dit is bijvoorbeeld bij het zien vallen van een dummy of het horen van het schot dat de dummy of het wild voorspeld heel vaak het geval. Bij heel veel honden maakt het dan helemaal niet meer uit wat je zegt want elk geluid zullen ze ervaren als release tot mogen apporteren. De dummy of het wild dat geschoten werd is op dat moment eigenlijk de cue geworden en ik wil graag dat ik degene blijf die de cues geeft, deels omdat ik graag echt SAMEN werk maar ook uit veiligheidsoogpunt. Creatief en gevarieerd trainen helpt daar enorm bij. Denk bijvoorbeeld dus goed na over of je hand/arm naar links bewegen voor jou en jouw hond gelijk staan als naar links gaan. Of dat je misschien kiest voor die signalen betekenen slechts dat jij straks die kant uit mag en zijn daarmee een pré-cue waarop je graag ziet dat ze aangeven middels kijken of balans verandering tonen dat ze je hebben begrepen maar nog netjes lijven wachten op jouw daadwerkelijk release naar links. Hoe ziet die release er dan uiteindelijk uit en hoe vaak beloon je ook het wachten op de pré-cue  of vraag je eens ander gedrag dan de hond verwacht na de pré-cue zodat ze daar niet teveel op gaan anticiperen en ze uiteindelijk daar al op zullen gaan. Allemaal weer per hond en voorjager/hond combinatie verschillend en dus maatwerk waar goed over nagedacht moet worden. Varieer ook in afstanden en verschillende  obstakels in de lijnen want een lijn is een lijn net zo lang tot ik je wat anders vraag en alles wat je op de lijn tegenkomt aan obstakels of watertjes neem je ook gewoon mee in je lijn, is wat je ze wil leren. Dit laatste neem ik al mee in mijn dirigeer concept training die ik met mijn pups speel door middel van ze naar nose of poot targets sturen. Ze mogen daarbij best proberen wat omlopen naar een target oplevert, namelijk geen click en geen beloning. Niet om de obstakels heen lopen levert ze simpel weg veel meer op en gaat dus uiteindelijk zeker hun voorkeur krijgen. Snappen ze dit concept spelenderwijs helpt dit ze laten in het grote jachtveld enorm, ze hebben het concept dat eigenlijk hetzelfde is namelijk al begrepen en op hun C schijf staan.

Afbouwen targets
Maar dan heb je ze dan uiteindelijk richtingen lopen geleerd of paaltjes sturen geleerd? Dat is een goede vraag en dit moet je je ook steeds blijven afvragen. Uiteraard is het in begin het laatste en gaan de pups gewoon naar het enige paaltje dat er staat en jij toevallig ook aanwijst, er is geen keuze en dus is het echt gewoon graag naar het aangeleerde paaltje of matje willen omdat dit touch’en immers click en voer of bal oplevert. Wanneer we gaan werken met meerdere paaltjes tegelijkertijd, 1 op links van de hond op het placeboard, 1 op rechts en 1 erachter dan komen er keuzes en daarmee ook mogelijk verkeerde keuzes. Hierin in leren ze al voor het eerst dat niet zomaar gaat om naar een paaltje gaan, dus niet de aanwijzingen goed bekijken en beluisteren ook geen click en dus geen beloning oplevert. 
Staat dit eigenlijk niet gelijk aan een negatieve correctie? Je geeft ze immers iets leuks dat ze verwachten niet. Misschien wel, maar zodra je daar samen van leert en de volgende keer je de opzet misschien wat aanpast zodat er meer kans op succes en dus wel beloning is dit helemaal niet erg. Sterker nog ik juich af en toe een verkeerde keus maken in het aanleren van een oefening juist toe. De hond heeft daarmee namelijk even geprobeerd wat het nou precies is dat je wil dat hij leert en dat een verkeerde keus dus niet is wat je graag van hem wilde. Daarna maakt hij de voor jou juiste keus en bingo. Van af en toe fouten of liever gezegd verkeerde keuzes maken leer je, zowel wij als de hond….als je er maar over nadenkt en ze veel vaker de kans geeft middels je secure opbouw om de juiste keuzes te maken. Mooie bij deze methode is dat jij controle hebt over de beloning die wel of niet komt en ze niet, zoals bij de opbouw gelijk met dummy’s of lokvoer op paaltjes, zichzelf verkeerd kunnen belonen. Vervolgens worden bij mijn opbouw dezelfde targets ook de eerste door mij te controleren verleidingen. Daar waar velen exact deze stappen in het aanleren van de dirigeer met dummy’s of paaltjes met lok voer erop doorlopen verkies ik daarvoor dus targets. Jullie weten dus nu waarom…. het zelf belonend effect van dummy’s of voer. Mijn honden vinden targetmatjes en target paaltjes door mijn opbouw oprecht net zo leuk als dummy’s. Echter ze verkrijgen hun beloning als het gevolg van het juiste gedrag. Dus wanneer ik ze een vooruit geef richting een paaltje op 30 of later 150 meter en ze wijken toch halverwege af naar een paaltje dat ik iets naar links op 10 of later 80 meter heb gezegd laat ik dat gewoon gebeuren. Op het moment van de verkeerde keuze zeg ik heel rustig jammer (dat is mijn voorspeller voor het verliezen van de click en dus je beloning) en staan ze dus bij het verkeerde paaltje wat slechts niks meer oplevert. Zou je deze zelfde oefening al gaan rijgen met lok voer op paaltjes of dummy’s ontkom je niet aan een minimaal flinke verbale correctie of helpen die heel plots moet handelen. Vormen van Positieve correctie wil ik in het aanleren van de dirigeer liever niet omdat beide nogal eens de reden verworden tot bevriezen op of het weigeren van lijnen. Uiteraard zal ik wanneer de gehele oefening bestaat en echt beheerst wordt en geproofd is op werkelijk van alles, heus wel eens mijn hond begrenzen wanneer deze, vooral in de echte jacht door zijn passie, even onze communicatie wat vergeet. Maar eerlijk wanneer de basis goed is en je hier ook met enige regelmaat nog naar durft terug te grijpen gaat dat maar heel zelden nodig zijn. Blijf ook tot op het hoogste niveau, hoe groot de afstanden ook worden, investeren in ze zit/stop fluit lonend te laten zijn en dus click(woord) en beloon waardig en ja, dan loop je soms zomaar 3 keer in een training 150 meter om de beloning te brengen. Want wederom de plek van de uiteindelijke beloning is wel waarop je hond gaat anticiperen. wanneer ik dus lui ben en de hond na de click elke keer de beloning bij mij laat komen halen zal de hond na een mooie lijn dus altijd anticiperen op inkomen en dat wil je natuurlijk niet. Zoals ik dus ook niet wil dat elke lijn met afstoppen gevolgd wordt met zoeken of doorsturen, want dan gaan ze hier uiteindelijk zelf alvast op voorsorteren en ben je de communicatie tussen jullie kwijt….immers ze zullen er zichtzelf waarschijnlijk mee belonen tenzij je pittig optreed wat weer voor andere problemen kan zorgen. Vergeet ook uiteindelijk niet de gehele target oefening niet alleen in je tuin of op het voetbalveld te trainen maar ook echt in de verschillende jachtvelden daar waar de contexten en verleidingen steeds verschillend kunnen zijn. Kortom proof juist in deze target variant waar jij zo mooi de controle hebt over de beloning ook alvast deze zo belangrijke zaken binnen de jachttraining.

Targets worden dummy’s 
Natuurlijk worden wanneer alle andere oefeningen aan elkaar geregen en beheerst zijn en ze het model apport beheersen de targets vervangen of afgewisseld door dummy’s of wild. Eenmaal beheerst zal er zelden tot nooit meer een verkeerde keuze gemaakt worden en zo wel snapt de hond ook beter waarom bij begrensd zal worden in het voorkomen van zelfbeloning en zal dit beter begrepen worden en daarmee minder trauma in de oefening opleveren. Sluipen er toch teveel verkeerde keuzes in en moet je daarom teveel ingrijpen zou ik altijd weer even terug vallen op target training waarbij zonder mopperen gewoon controle hebt over de beloning. In het begin wissel ik gewoon in de target oefening targets met verschillende apporten af. Let nu op dat je ook meer rekening met weersomstandigheden en dan met name wind richting rekening zult gaan moeten houden, immers de hond zal deze apporten uiteindelijk meer op zijn neus gaan vinden dan op zicht. Daar heb je met targets veel minder mee te maken. De wind richting kan maken dat je je hond net iets verder naar links van het apport een lijn geeft omdat hij dan onder de verwaaiing van de wind zal uitkomen. Of dat je hem rechts overhands doorstuurt omdat hij dan juist nog even uit de mogelijke verwaaiing van een verleidings apport blijft en dus makkelijker met jou blijft communiceren. Nu ga je ook in plaats van met target paaltjes ook werken met targets of memories in het veld. Dus de plek van een eerdere markeer of zoek apport wordt vervolgens een semi blinde lijn en dit kan als vooruit of naar links of naar rechts, ook wel back to same  zone. Ook hierin blijf variëren in afstand, varieer  iin uitkomst na de pré-cue,  en in beloningen zodat jullie echt samen blijven communiceren in plaats van anticiperen en blijf je het geheel proofen tot je ons weegt. Overigens komt naar mijn ervaring het enorm precieze dirigeren dat van ons op SJP’s en diploma dagen gevraagd wordt in de praktijk jacht niet heel veel voor. Een goed oplettende die goed met zijn  neus werkt zal het meeste wild zelfstandig als zicht of neus apport binnen halen, heel soms valt iets buiten zijn zicht en is het handig ze een richting mee te kunnen geven maar de jagers zijn toch vaak sneller tevreden dan de keurmeesters, als het wild maar netjes en snel binnen is zonder het veld teveel te verstoren 😉

Tenslotte nog het volgende
Een dirigent kan ook uitsluitend zijn orkest in volle harmonie dirigeren wanneer de muzikanten door de jaren heen eerst alle losse vaardigheden hebben leren beheersen en deze vol overgave en passie samen met de dirigent WILLEN uitvoeren. De symfonie zal hoorbaar en voelbaar het mooiste zijn wanneer zowel dirigent als muzikant beide in verbinding vanuit de zelfde passie en bezieling werken en het beide leuk en mooi vinden wat ze samen ten gehore mogen brengen. Dit zelfde geldt voor onze dirigeer in de jacht, ook deze zal nooit in volledige harmonie kunnen gaan wanneer er bovengenoemde elementen missen. Neem er dus rustig de tijd voor en probeer vanuit verbinding naar een prachtige symfonie toe te werken. Vergeet daarbij niet dat onze honden aan veel meer verleidingen blootstaan in het veld dan de muzikanten in de concertzaal dus vergt het nog meer tijd om in volle harmonie met je hond te kunnen leren.
​
Wacht niet met de dirigeer trainen tot je hond zijn c en b diploma heeft. Juist al starten met pup nog voor deze het model apport beheerst. Je kunt ze al zoveel van deze losse vaardigheden als beschreven spelenderwijs leren. En jong geleerd is gewoon echt oud gedaan!

Train een grote jacht oefening die bestaat uit hele ketens, vaak als spel concepten. Het trainen van een dirigeer op target paaltjes over ons behendigheid parcours is voor mij een concept training. De hond leert ermee in een kleinere setting met attributen en verleidingen die niet heel jachtig zijn toch eenzelfde soort concept wat straks in het veld zal maken dat zijn hersenen dit concept al min of meer herkennen en dus sneller zullen begrijpen.

Onderschat de kracht van herhaling niet. Hoe meer je een vaardigheid of keten herhaald hoe beter hij beheerst en onthouden zal worden. Doe dit met de nodige variatie en herhalingen zullen ook leuk blijven. Best een opgaaf wanneer je met twee honden in twee verschillende sporten loopt, dat zijn  best veel vaardigheden om te herhalen. Gelukkig kun je ook herhalen in de kleinere concept vormen en hoeft het dus niet altijd uren te duren.

Blijf creatief, hoe meer variatie hoe leuker het blijft en hoe beter ze in contact blijven. Wist je dat je ze bijvoorbeeld ook kunt leren juist de dummy of andere meer huiselijke appporten van je weg te dirigeren en bijvoorbeeld op te ruimen. Reuze handig wanneer mijn oude jachtvriend die geen wedstrijden meer loopt wel voor mij de dummy’s voor de huidige generatie weg brengt en zo toch ook betrokken blijft in het samenwerk proces. Of dat mijn jachthonden ook middels dirigeren op verschillende plekken in huis de was voor me kunnen opruimen. Bijkomend voordeel  is dat ze ik dus ook in het veld met iets in de bek gewoon kan afstoppen en dirigeren en dit heeft me al meerdere keren veel plezier opgeleverd! Denk dus maar eens snel na over hoe je ze ook de oefening opruimen kunt leren en kombineer dit maar met het dirigeren, echt super leuk voor beide partijen!

En nog een laatste nadenker: wat zou voor mij nou het verschil zijn in het aanleren van de voor het c diploma al noodzakelijk wegsturen versus het dirigeren? Denk daarbij aan welke target hulp,  commando , waar belonen? want plek beloning maakt zeker uit voor het vervolg gedrag/ anticipatie van de hond. Waar wil je de hond na het wegsturen uiteindelijk weer hebben? Vraag maar eens aan een obedience collega’s hoe ze hun send away aanleren. Door het verschillend aan te leren en op te bouwen en verschillend te belonen zal deze oefening nooit je dirigeer in de weg gaan zitten.

Heel veel plezier met het in volle harmonie met je “jacht”hondenvriend leren dirigeren, het mooiste dat er is!